Çemberin Dışı

“Opsiyonları başkaları tarafından belirlendiyse seçim yapsak ne yazar? Nehirlerimiz dilediği yöne aksa ne olur yatakları önceden çizilmişse? Din, gelenek, kültür, bilim, coğrafya, politika, aile, çevre… Hepsi düşünce ve seçimlerimizin etrafına görünmez çemberler çizmekte. Bilinçli kararlar aldığımızı zannediyoruz.”

“Gerçekten neyi istediğimizi, neye ihtiyacımız olduğunu, ne yapacağımızı, neyin doğru neyin yanlış olduğunu biz mi belirliyoruz? Yoksa özgürce seçtiğimizi zannettiğimizde olan biten şıkları çoktan belirlenmiş soruları cevaplamaktan mı ibaret? Kuzeye gideceği belirlenmiş bir trenin içinde güneye koşmanın bir faydası var mı? Yoksa trenden inmek mümkün mü?”

“Çünkü zihin, kişinin mutluluğunu değil kendi ekonomisini ve konforunu önceler. Zihin kendi ayarlarında çalıştığında otomatik pilotta, kısa yollara ve eski şablonlara başvurarak çalışır. Zihin, bize sahip olduğunda hikâyelerden kaçış yoktur. Eğer biz ona sahip olabilirsek bu ölçüde defolarını, hatalarını ve yanılgılarını düzeltme şansımız olur. Ancak manuelde sürülen zihin daha çok çaba ve efor gerektirir. Daha mutlu/sağlıklı/gerçekçi oluşa yakınlaşacak da olsak bu onun için zahmetlidir. Bilgilerin, inançların ve hikâyelerin değişimi zihnimiz için yokuş yukarı yürümek gibidir.”

“Eşgal şu: “Ben sevilmeyen/sevilmeye değmez bir varlığım” ya da “Annem beni sevmiyor.””

“Hiçbir eşgal tek başına kalmaz.”

“Sevilmiyorum çünkü çirkin bir çocuğum.”

“Her şeye evet dersem beni sever.”

“Hiç hata yapmamalıyım.”

“Kimse beni sevmiyor.”

“O kişi yanıma gelmedi çünkü beni sevmedi.”

“Bugün ve gelecek, geçmişin harcı ile yoğrulur durur.”

“Beyin cimri, ekonomik, muhafazakârdır.”

“Ekonomi yapan beyin ile mutlu beyin birbiriyle ters istikamette yol alır çoğu zaman.”

“Gerçekçi, esnek ve aydın bir zihnin ise devrimci olması gerekir.”

“Hayat ikircikli bilgilerle, ikilemlerle, zıtlıklarla, milyonlarca ara renkle dolu. Siyah ve beyaz diye zihnimizde ikiye böldüğümüz dünya, yaşamın gerçek çeşitliliği karşısında kısır ve sınırlı kalır. Esasında siyah ve beyaz arasında milyonlarca renk vardır.”

“Esnek ve sağlıklı zihin; eski kütüphanesini güncelleyen, otomatik pilottan çıkabilen, şüphe edip soru soran, kendini çelişkili bilgilere ve aksi kanıtlara açan zihindir. Esnek ve sağlıklı zihin; iyi ve kötüyü sentezleyen, skalasını iki klasörden binlerce klasöre doğru genişletmiş, zıtlıkları birbiri içine yedirebilmiş, çelişkileri bir bütünün içine yerleştirebilmiş zihindir.”

“Gönlü kaosa meyyaldir ama düzene karşı da boş değildir. Bol ara tonlu bir piyanodur ki repertuara harika şarkılar sokar.”

“Dış dünyanın enginliğine de içerinin derinliğine de sorular ölçeğinde erişilebilir. Ya da mümkündür ki sorular insanı fanusa tıkar.”

“İnsan zihni kendisine tuzaklar kurar. Önce inanmak ister sonra kanıt ararız, önce sevmek ister sonra bahane buluruz, önce kötülük yapmak ister sonra da bir suç yaratırız. Sorular sayesinde tuzaklar görünür olur. Yalnızca hikâyeye bakışımız değil, hikâyenin kendisi de değişir. Neden-sonuç ilişkileri yeniden şekillenir. Soru, öncülleri değiştirir ve argümanları bozar/ yapar. Soru, insanı kat kat soyar. Gerekirse de yeni bir elbise diker.”

“Eğer elimizde en azından sorumuzu değiştirmeye yetecek kadar iyi bir soru yoksa hakikati ıskalarız. Yanlış sorularda diretmek sorusuzluk kadar sıkıntılıdır.”

“Düşünen insanın düşüncesi her zaman kendisine ait değildi. Düşünüyordu fakat çoğu zaman kendisine çizilen güzergah içinde kalarak. Düşünüyordu fakat kendisine miras kalanların izini sürerek. Düşünüyordu fakat dışarıdan empoze edilenler yönünde ilerleyerek. Düşünüyordu fakat düşünülmesi istenenlere sarılarak. Yani gerçekten düşünüyor muydu? Durum sanki, “Düşünüyorum o hâlde varım” yerine, “Düşünüyorum o hâlde varsın” söylemine daha yakındı.”

“İnsan, düşünme eylemi söz konusu olduğunda labirentin içine konan deney farelerine benzer çoğu zaman. İstediği koridorda ilerler, sağa ya da sola döner, özgürce geri ve ileri gider ancak tüm bunlar içine konduğu labirentte gerçekleşir.”

“Onlar içinde düşünüyor, onlar içinde hissediyor, onlar içinde hareket ediyoruz. Düşünsel olarak sağa, sola ya da geriye doğru “özgürce” adım attığımızda bile biz, yalnızca aynı çember içerisinde yön değiştirmiş oluyoruz.”

“Her çember algımızı sınırlayan, yorumlarımıza şekil veren bir çanak.”

“Güzergahı çoktan belirlenmiş yolculuklarda bazen yan yollara sapıyoruz. “Seçim” yaptığımızı zannederek güya “düşünüyoruz”. Yaptığımız şey çoğu zaman belirlenen metre kareler içerisinde kalarak sağa, sola, ileri ve geriye gitmek.”

“Bir tane değil, çember içinde çember var. Birini delebilsek bile ötekinin sınırlarına çarpıyoruz. İnsan olmak içine doğduğumuz en geniş çember.”

“İçine doğduğumuz kültür, din ve coğrafya da bu ontolojik çemberin içine başka çemberler ekliyor. Yaşadığımız çağın değerleri de başka çemberleri.”

“‘Post-Truth’ yani hakikatin artık o kadar da itibar görmediği, kurgunun gerçeğe tercih edildiği bir çağda yaşıyoruz. Biz bir hikâye yazarıyız artık. Okuyucuların (seyredenlerin) ne istediği üzerinden metnimizi belirliyoruz.”

“Hikâyemizi bırakılan izleri takip ederek şekillendiriyoruz. Dış referanslı bir var olma biçimi bu.”

“Âna ne kadar temas edersek, beynimizin farklı bölgeleri o kadar fazla çalışıyor ve anı, belleğe daha kuvvetli işleniyor.”

“Belleğimiz telefonumuz olunca, anılarımız da onun oluyor. Anılar kime aitse, hikâye de ona aittir.”

“Hayat soğuk, bağsız ve donuk karelerin bir araya getirilmiş hâli değil.”

“[…] gerçek hayatın yüksek çözünürlüğünü bir kenara bırakıp fotoğraf makinesininkine kanaat etmek.”